علت زرد شدن برگ گیاهان چیست؟
زرد شدن برگ یعنی برگ کلروفیل خود را از دست داده یا نمی‌تواند آن را بسازد و در بیشتر گیاهان آپارتمانی، علت آن به شرایط نگهداری برمی‌گردد نه به بیماری. شایع‌ترین علت، آبیاری بیش از حد و خیس ماندن خاک است که به ریشه آسیب می‌زند. بعد از آن، کم‌آبی، نور ناکافی، پیری طبیعی برگ‌های پایینی، کمبود مواد غذایی، آب سخت، هوای خشک و سرد، و آفات قرار دارند. برای پیدا کردن علت، سه چیز را نگاه کنید: کدام برگ‌ها زرد شده‌اند (پیر یا جوان)، زردی چه شکلی دارد (یکدست، بین رگبرگ‌ها، لکه‌ای یا حاشیه‌ای) و خاک گلدان خیس است یا خشک. در ادامه، هر علت را با نشانه‌ها و راه اصلاحش بررسی می‌کنیم.
چرا برگ گیاه زرد می‌شود
رنگ سبز برگ از کلروفیل است، رنگدانه‌ای که انرژی نور را برای فتوسنتز جذب می‌کند. وقتی ساخت کلروفیل مختل شود یا گیاه مواد آن را از برگ پس بگیرد، رنگدانه‌های زرد و نارنجی (کاروتنوئیدها) که همیشه در برگ بوده‌اند، دیده می‌شوند. به این حالت کلروز (chlorosis) می‌گویند. ساخت کلروفیل به نور، آب، نیتروژن، منیزیم و آهن وابسته است که ریشه سالم جذبشان می‌کند. پس هر آسیبی به ریشه، حتی در خاک پر از مواد غذایی، برگ را زرد می‌کند.
گیاه در کمبود منابع، برگ‌های پیر را فدا می‌کند و مواد آنها را به رشد جدید می‌فرستد. پس زرد شدن برگ‌های پایینی معمولاً به کمبود کلی یا شرایط نامناسب اشاره دارد و زرد شدن برگ‌های جوان بالایی بیشتر به عناصر کم‌تحرک مثل آهن یا به مشکل pH خاک. زرد شدن ناگهانی چند برگ در چند روز هم بیشتر به مشکل ریشه، سرما یا شوک جابه‌جایی مربوط است.
همه برگ‌های زرد نشانه مشکل نیستند. اگر هر چند هفته یک برگ قدیمی پایینی زرد شود و برگ‌های تازه سالم باشند، این چرخه طبیعی عمر برگ است. برگ‌های ابلق هم که از ابتدا خطوط زرد یا کرم داشته‌اند، با برگ زردشده فرق دارند.
علت‌های زرد شدن برگ گیاهان آپارتمانی
۱. آبیاری بیش از حد و پوسیدگی ریشه
ریشه برای تنفس به اکسیژنی نیاز دارد که در فضاهای خالی بین ذرات خاک است. وقتی خاک مدام خیس بماند، آب جای هوا را می‌گیرد، ریشه‌های ریز خفه می‌شوند و عوامل پوسیدگی مثل پیتیوم (Pythium) فرصت رشد پیدا می‌کنند. ریشه آسیب‌دیده آب را جذب نمی‌کند، به همین دلیل گیاهی که آب زیادی گرفته، گاهی مثل گیاه تشنه پژمرده می‌شود.
نشانه‌های رایج آن برگ‌های زرد و نرم از پایین گیاه، خاکی که چند روز بعد از آبیاری هنوز خیس است، بوی ترشیدگی از خاک و پشه‌های ریز سیاه روی سطح آن است. ریشه سالم معمولاً روشن و سفت است و ریشه پوسیده قهوه‌ای تیره، نرم و لزج.
خیس ماندن خاک فقط از آب زیاد نیست. گلدان بدون سوراخ زهکش، آبی که در زیرگلدانی می‌ماند، خاک فشرده و گلدان خیلی بزرگ هم همین نتیجه را دارند. در زمستان هم همان برنامه آبیاری تابستان خاک را خیس نگه می‌دارد.
۲. کم‌آبی
وقتی خاک مدت طولانی خشک بماند، گیاه برای حفظ برگ‌های جوان، آب برگ‌های پیر را پس می‌گیرد. برگ‌ها آویزان، سپس زرد و بعد قهوه‌ای و شکننده می‌شوند، معمولاً از نوک و حاشیه. در کم‌آبی شدید، خاک از دیواره گلدان فاصله می‌گیرد و آب از کنار آن سریع خارج می‌شود بی‌آنکه به ریشه برسد. در این حالت، گلدان را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در ظرف آب بگذارید تا خاک از پایین آب بکشد و بعد آب اضافه را خالی کنید. قاعده ساده این است: برگ زرد با خاک خشک بیشتر نشانه کم‌آبی است و برگ زرد با خاک خیس، نشانه پرآبی یا مشکل ریشه.
بیشتر بخوانید: گیاهان آپارتمانی را هر چند وقت یک‌بار آبیاری کنیم؟
۳. نور ناکافی یا آفتاب مستقیم زیاد
در نور کم، گیاه برای همه برگ‌هایش انرژی کافی نمی‌سازد و برگ‌های پایینی و داخلی را به‌تدریج زرد می‌کند و می‌اندازد. ساقه‌های کشیده با فاصله زیاد بین برگ‌ها، برگ‌های تازه کوچک‌تر، خم شدن گیاه به سمت پنجره و کم‌رنگ شدن خطوط ابلق نشانه‌های همراه آن‌اند.
آفتاب مستقیم و شدید، به‌ویژه پشت پنجره‌های جنوبی و غربی در تابستان، لکه‌های زرد روشن یا سفیدمانند روی برگ‌های رو به پنجره ایجاد می‌کند که بعد قهوه‌ای و کاغذی می‌شوند. این آسیب بیشتر وقتی رخ می‌دهد که گیاه سایه‌پسند ناگهان به جای آفتابی برود. برگ آفتاب‌سوخته ترمیم نمی‌شود، اما با جابه‌جا کردن گیاه یا کشیدن پرده توری، برگ‌های تازه سالم رشد می‌کنند.
۴. پیر شدن طبیعی برگ‌ها
هر برگ عمر محدودی دارد. دراسناها، نخل‌ها و بسیاری از گیاهان دیگر برگ‌های پایینی را به مرور زرد می‌کنند و می‌اندازند. اگر زردی فقط در یک یا دو برگ قدیمی است و برگ‌های جدید سالم‌اند، نیازی به درمان نیست. برخی گیاهان غده‌دار مثل کالادیوم (Caladium) هم در پایان فصل رشد به خواب می‌روند و همه برگ‌هایشان زرد می‌شود.
۵. کمبود مواد غذایی
گیاهی که مدت طولانی در یک خاک مانده و کود نگرفته، ذخیره عناصر غذایی خاک را مصرف کرده است. محل زردی سرنخ اصلی است: عناصر متحرک مثل نیتروژن، منیزیم و پتاسیم از برگ‌های پیر به جوان منتقل می‌شوند و علائمشان در پایین گیاه دیده می‌شود، اما کمبود عناصر کم‌تحرک مثل آهن، منگنز و گوگرد روی برگ‌های جوان ظاهر می‌شود.
| عنصر | محل علائم | شکل زردی | نکته |
|---|---|---|---|
| نیتروژن | برگ‌های پیر پایینی | زرد روشن و یکدست؛ کل گیاه کم‌رنگ و رشد کند | شایع در گیاهی که ماه‌ها کود نگرفته |
| منیزیم | برگ‌های پیر | زردی بین رگبرگ‌ها با رگبرگ سبز | کود پتاسیم زیاد جذب آن را کم می‌کند |
| پتاسیم | برگ‌های پیر | زردی حاشیه برگ و بعد قهوه‌ای شدن لبه‌ها | شبیه سوختگی ناشی از نمک |
| آهن | برگ‌های جوان بالایی | زردی بین رگبرگ‌ها با رگبرگ سبز؛ در موارد شدید برگ تقریباً سفید | اغلب ناشی از pH بالای خاک، نه نبود آهن |
| منگنز | برگ‌های جوان | زردی بین رگبرگ‌ها با الگوی توری ریز | مثل آهن، در خاک قلیایی کمتر جذب می‌شود |
| گوگرد | برگ‌های جوان | زرد روشن و یکدست | در گیاهان آپارتمانی کمتر دیده می‌شود |
کمبود ظاهری همیشه به معنی نبود عنصر در خاک نیست. ریشه پوسیده، خاک سرد یا pH نامناسب هم جذب را متوقف می‌کند و کود دادن به گیاهی با ریشه آسیب‌دیده، مشکل را بدتر می‌کند. علائم عناصر هم به هم شبیه‌اند و این جدول فقط برای حدس اولیه است. برای بیشتر گیاهان آپارتمانی، کود کامل دارای عناصر ریزمغذی، در فصل رشد و با غلظتی برابر یا کمتر از دستور مصرف، کافی است.
بیشتر بخوانید: کود گیاهان آپارتمانی چیست؟
۶. آب سخت و قلیایی شدن خاک
آب لوله‌کشی در بسیاری از شهرهای ایران سخت است، یعنی کلسیم و منیزیم زیادی، بیشتر به شکل بی‌کربنات، دارد. میزان سختی از شهری به شهر دیگر فرق می‌کند. این املاح در خاک گلدان جمع می‌شوند و به مرور pH خاک را بالا می‌برند. در خاک قلیایی، آهن و منگنز به شکلی درمی‌آیند که ریشه به‌سختی جذبشان می‌کند و نتیجه، زردی بین رگبرگ‌ها در برگ‌های جوان است. گیاهان اسیددوست مثل گاردنیا (Gardenia jasminoides) و آزالیا حساس‌ترند. قشر سفید روی خاک و لبه گلدان هم نشانه دیگر آب سخت است. برای کم کردن اثر آن:
- آب لوله‌کشی را با آب مقطر یا آب دستگاه تصفیه خانگی مخلوط کنید. آب کاملاً بدون املاح، اگر کوددهی هم انجام نشود، ممکن است در درازمدت کلسیم و منیزیم خاک را کم کند.
- هر یک تا دو ماه، خاک را ترجیحاً با آب کم‌املاح و به مقدار زیاد بشویید تا آب چند دقیقه از زهکش خارج شود.
- هر یک تا دو سال خاک گلدان را تازه کنید.
- برای کمبود آهن در خاک قلیایی، کودهای کلات آهن کاربرد دارند و نوع EDDHA در pH بالا پایدارتر است.
۷. کود زیاد و تجمع نمک
کود بیش از اندازه، غلظت نمک خاک را بالا می‌برد، جذب آب را برای ریشه دشوار می‌کند و ریشه‌های ریز را می‌سوزاند. نشانه‌های آن قهوه‌ای شدن نوک و حاشیه برگ با نوار زرد، زرد شدن برگ‌های پایینی، قشر سفید روی خاک و پژمردگی با وجود خاک مرطوب است. این مشکل بیشتر وقتی پیش می‌آید که گیاه در زمستان هم کود بگیرد، کود روی خاک خشک داده شود یا غلظت آن بیشتر از دستور مصرف باشد. برای اصلاح، خاک را با آب زیاد بشویید، کوددهی را چند هفته قطع کنید و در موارد شدید، خاک را عوض کنید.
دراسناها و گیاه گندمی (Chlorophytum comosum) به فلوراید و نمک‌های محلول حساس‌اند و نوک برگشان زودتر می‌سوزد.
۸. سرما، گرمای وسایل گرمایشی و جریان هوا
بیشتر گیاهان آپارتمانی بومی مناطق گرمسیری‌اند و دمای حدود ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد را ترجیح می‌دهند و بسیاری از آنها زیر ۱۰ تا ۱۳ درجه آسیب می‌بینند. در زمستان، گیاهی که کنار پنجره تک‌جداره است، برگش به شیشه سرد چسبیده یا در مسیر هوای سرد ورودی و بالکن قرار دارد، ممکن است در چند روز چند برگ زرد کند یا برگ بریزد. گرمای مستقیم هم آسیب می‌زند. گلدانی که روی شوفاژ، کنار بخاری یا جلوی کولر گازی است، هم خاکش سریع خشک می‌شود و هم برگ‌هایش در معرض هوای داغ و خشک است.
۹. هوای خشک
رطوبت نسبی مناسب برای بسیاری از گیاهان گرمسیری آپارتمانی حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد است، اما در زمستان و با گرمایش خانه، به‌ویژه در شهرهای خشک، ممکن است به زیر ۳۰ درصد برسد. نشانه آن، خشک شدن نوک و حاشیه برگ همراه با نوار زرد و لوله شدن برگ است. سرخس‌ها، کالاتئاها و مارانتا (Maranta) حساس‌ترند. کنار هم گذاشتن گلدان‌ها، سینی سنگریزه و آب (بی‌آنکه ته گلدان در آب باشد) و دستگاه رطوبت‌ساز، رطوبت اطراف گیاه را بالا می‌برند. اسپری کردن آب روی برگ اثر کوتاه‌مدتی دارد.
۱۰. آفات
آفات مکنده با مکیدن شیره سلول‌ها، برگ را زرد می‌کنند. کنه تار عنکبوتی از رایج‌ترین آفات گیاهان آپارتمانی است و در هوای گرم و خشک سریع زیاد می‌شود. نشانه آن نقطه‌های ریز زرد یا نقره‌ای روی برگ است که به مرور برگ را کدر و زرد می‌کنند، همراه با تارهای ظریف زیر برگ. شپشک آردآلود (توده‌های سفید پنبه‌ای در بغل برگ‌ها)، شپشک‌های سپردار (برجستگی‌های قهوه‌ای روی ساقه)، شته، سفیدبالک و تریپس هم برگ را زرد می‌کنند و چند مورد از آنها ماده‌ای چسبناک روی برگ به جا می‌گذارند. پشت برگ‌ها را با ذره‌بین یا دوربین گوشی ببینید و گیاه آلوده را پیش از درمان از بقیه جدا کنید.
بیشتر بخوانید: رایج‌ترین آفات گیاهان آپارتمانی
۱۱. بیماری‌های قارچی و باکتریایی برگ
لکه‌های قهوه‌ای یا سیاه با هاله زرد که به مرور بزرگ می‌شوند، معمولاً نشانه لکه برگی قارچی یا باکتریایی است. خیس ماندن طولانی برگ و تهویه ضعیف شیوع آن را بیشتر می‌کند. برگ‌های آلوده را با قیچی تمیز جدا کنید و هنگام آبیاری برگ‌ها را خیس نکنید. الگوهای موزاییکی یا حلقه‌ای زرد که با اصلاح شرایط بهتر نمی‌شوند، ممکن است ویروسی باشند که درمان ندارند و بهتر است گیاه از بقیه جدا شود.
۱۲. شوک جابه‌جایی، تعویض گلدان و گلدان تنگ
گیاهی که از گلخانه یا گل‌فروشی به خانه آمده، یا ریشه‌اش هنگام تعویض گلدان آسیب دیده، ممکن است در چند هفته اول چند برگ را زرد کند. فیکوس بنجامین (Ficus benjamina) به ریزش برگ پس از جابه‌جایی معروف است. در این دوره، گیاه را مدام جابه‌جا نکنید و به آن کود ندهید.
مشکل مقابل، ماندن طولانی در گلدان تنگ است. وقتی ریشه‌ها دور هم پیچیده‌اند یا از سوراخ زهکش بیرون زده‌اند، خاک کمی برای نگه داشتن آب و عناصر غذایی مانده است. در این حالت، گیاه را در فصل رشد به گلدانی با قطر حدود ۲ تا ۵ سانتی‌متر بیشتر منتقل کنید، چون گلدان خیلی بزرگ‌تر خاک را بیش از حد خیس نگه می‌دارد.
جدول تشخیص: از الگوی زردی به علت برسید
بیشتر وقت‌ها چند علت هم‌زمان وجود دارند، پس این جدول را نقطه شروع بررسی بدانید.
| نشانه | علت‌های محتمل‌تر | اولین اقدام |
|---|---|---|
| برگ‌های پایینی زرد و نرم، خاک خیس | آبیاری زیاد، زهکشی ضعیف، پوسیدگی ریشه | قطع آبیاری و بررسی ریشه |
| برگ‌های پایینی زرد و خشک، خاک خشک | کم‌آبی | آبیاری عمیق و تنظیم برنامه آبیاری |
| برگ‌های پایینی زرد، ساقه کشیده، خم شدن به سمت نور | نور ناکافی | انتقال به جای روشن‌تر |
| لکه‌های زرد روشن یا سفید روی برگ‌های رو به پنجره | آفتاب‌سوختگی | پرده توری یا فاصله گرفتن از پنجره |
| زردی یکدست کل گیاه، رشد کند، ماه‌ها بدون کود | کمبود نیتروژن | کوددهی متعادل در فصل رشد |
| برگ‌های جوان زرد با رگبرگ سبز | کمبود آهن، خاک قلیایی بر اثر آب سخت | آب کم‌املاح، کلات آهن، تعویض خاک |
| برگ‌های پیر زرد بین رگبرگ‌ها | کمبود منیزیم | کود کامل دارای منیزیم |
| نوک و حاشیه قهوه‌ای با نوار زرد | هوای خشک، تجمع نمک، فلوراید، کود زیاد | آبشویی خاک و افزایش رطوبت |
| نقطه‌های ریز زرد و تار ظریف پشت برگ | کنه تار عنکبوتی | جدا کردن گیاه و درمان آفت |
| لکه‌های قهوه‌ای با هاله زرد | لکه برگی قارچی یا باکتریایی | حذف برگ آلوده و خشک نگه داشتن برگ‌ها |
| زرد شدن و ریزش ناگهانی چند برگ | سرما، جریان هوا، جابه‌جایی | ثابت نگه داشتن شرایط |
وقتی برگ گیاه زرد شد، قدم‌به‌قدم چه کنیم
- محل و الگوی زردی را مشخص کنید. برگ پیر یا جوان، زردی یکدست یا بین رگبرگ‌ها، و وضعیت نوک و حاشیه را با جدول بالا مقایسه کنید.
- رطوبت خاک را بسنجید. انگشت را ۲ تا ۳ سانتی‌متر در خاک فرو کنید یا وزن گلدان را با حالت بعد از آبیاری مقایسه کنید. در گلدان بزرگ، چوب باریکی را تا عمق خاک فرو ببرید. اگر خاک مرطوب به آن چسبید، عمق گلدان هنوز خیس است.
- زهکشی و پشت برگ‌ها را بررسی کنید. سوراخ زیر گلدان باید باز باشد و آب در زیرگلدانی نماند. نقطه‌های ریز، تار، توده‌های سفید یا ماده چسبناک پشت برگ نشانه آفت است.
- تغییرات اخیر را مرور کنید. جابه‌جایی، تعویض گلدان، روشن شدن وسایل گرمایشی یا کوددهی تازه اغلب شروع زردی را توضیح می‌دهد.
- اگر به پوسیدگی ریشه مشکوک هستید، ریشه را ببینید. گیاه را از گلدان بیرون بیاورید، ریشه‌های نرم و قهوه‌ای را با قیچی تمیز ببرید و گیاه را در خاک تازه و زهکش‌دار و گلدانی متناسب با ریشه باقی‌مانده بکارید. تا چند هفته کم آب بدهید و کود ندهید.
- هر بار فقط یک عامل را تغییر دهید. اگر هم‌زمان آبیاری، محل و کوددهی را عوض کنید، معلوم نمی‌شود کدام اثر داشته است.
- نتیجه را از روی رشد جدید بسنجید. برگ‌های کاملاً زرد را با قیچی تمیز جدا کنید. اگر برگ‌های تازه در هفته‌های بعد سالم رشد کنند، علت را درست پیدا کرده‌اید.
زرد شدن برگ در چند گیاه آپارتمانی رایج
علت‌های رایج‌تر زردی در چند گیاه پرطرفدار آپارتمانی:
| گیاه | نام علمی | علت رایج زردی | نکته نگهداری |
|---|---|---|---|
| پتوس | Epipremnum aureum | آبیاری زیاد، نور کم | بین دو آبیاری اجازه دهید چند سانتی‌متر بالایی خاک خشک شود |
| سانسوریا (شمشیری) | Dracaena trifasciata | آبیاری زیاد، به‌ویژه در زمستان؛ برگ از پایه زرد و نرم می‌شود | خاک باید تقریباً کامل خشک شود |
| زاموفیلیا | Zamioculcas zamiifolia | آبیاری زیاد؛ ریزوم‌های زیر خاک آب ذخیره می‌کنند | کم‌آبی را بهتر از پرآبی تحمل می‌کند |
| اسپاتی‌فیلوم | Spathiphyllum | کم‌آبی مکرر، آفتاب مستقیم | با کم‌آبی سریع پژمرده می‌شود و پس از آبیاری برمی‌گردد |
| فیکوس بنجامین | Ficus benjamina | جابه‌جایی، جریان هوای سرد، تغییر نور | جای ثابت و روشن |
| دراسنا و گندمی | Dracaena، Chlorophytum comosum | تجمع نمک و فلوراید؛ نوک قهوه‌ای با حاشیه زرد | آب کم‌املاح و آبشویی گاه‌به‌گاه خاک |
| گاردنیا | Gardenia jasminoides | خاک قلیایی و کمبود آهن در آب سخت | خاک اسیدی و آب کم‌املاح |
پیشگیری از زرد شدن برگ در آپارتمان
- آبیاری را بر اساس خشک شدن خاک انجام دهید، نه روز مشخص، و در زمستان آن را کمتر کنید.
- از گلدان سوراخ‌دار و خاک سبک و زهکش‌دار استفاده کنید و آب زیرگلدانی را پس از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه خالی کنید.
- گیاه را متناسب با نیاز نوری‌اش جای دهید و در زمستان از شیشه سرد، شوفاژ و بخاری دور نگه دارید.
- در فصل رشد، معمولاً بهار و تابستان، کوددهی رقیق و منظم انجام دهید و در زمستان آن را کم یا قطع کنید.
- اگر آب شهر شما سخت است، آن را با آب کم‌املاح ترکیب کنید و هر چند ماه خاک را آبشویی کنید.
- هنگام آبیاری، پشت برگ‌ها را از نظر آفت نگاه کنید.
سوالات متداول
آیا برگ زردشده دوباره سبز می‌شود؟
در بیشتر موارد نه. برگی که گیاه مواد آن را پس گرفته، به حالت اول برنمی‌گردد. فقط در زردی خفیف ناشی از کمبود عناصر غذایی، اگر علت زود اصلاح شود، ممکن است برگ تا حدی رنگ بگیرد. معیار موفقیت درمان، سالم بودن برگ‌های جدید است.
برگ زرد را باید قطع کرد؟
برگ کاملاً زرد یا قهوه‌ای را می‌توان با قیچی تمیز از محل اتصال به ساقه برید. برگ نیمه‌زرد هنوز فتوسنتز می‌کند و اگر نشانه بیماری یا آفت ندارد، می‌توانید نگهش دارید. برگ‌های بیمار یا آلوده به آفت را زودتر جدا کنید.
چرا برگ گیاهان آپارتمانی در زمستان زرد می‌شود؟
در زمستان نور کمتر است و گیاه آب کمتری مصرف می‌کند، اما بسیاری از افراد با همان برنامه تابستان آبیاری می‌کنند و خاک خیس می‌ماند. هم‌زمان، گرمایش خانه هوا را خشک می‌کند و کنه تار عنکبوتی زیاد می‌شود. شیشه سرد پنجره هم به برگ‌های نزدیک آن آسیب می‌زند.
آیا زرد شدن برگ همیشه به معنی کمبود کود است؟
نه. در گیاهان آپارتمانی، آبیاری زیاد و مشکل ریشه بسیار رایج‌تر از کمبود کود است و کود دادن به ریشه آسیب‌دیده وضعیت را بدتر می‌کند. قبل از کوددهی، رطوبت خاک، نور و سلامت ریشه را بررسی کنید.
آیا آب لوله‌کشی باعث زرد شدن برگ گیاهان می‌شود؟
برای بیشتر گیاهان، آب لوله‌کشی مشکل جدی ایجاد نمی‌کند. اما در شهرهایی که آب سخت است، املاح آن به مرور pH خاک را بالا می‌برند و ممکن است در گیاهان حساس برگ‌های جوان را زرد کنند. دراسنا و گندمی هم به فلوراید و نمک حساس‌اند. ترکیب آب لوله‌کشی با آب کم‌املاح و آبشویی منظم خاک این اثر را کم می‌کند.
جمع‌بندی
علت زرد شدن برگ گیاهان آپارتمانی در بیشتر موارد به شرایط نگهداری برمی‌گردد. آبیاری زیاد و آسیب ریشه در صدر فهرست است و بعد از آن کم‌آبی، نور نامناسب، پیری طبیعی برگ، کمبود عناصر غذایی، آب سخت، هوای خشک و سرد و آفات قرار دارند. محل زردی، شکل آن و رطوبت خاک سه سرنخ اصلی تشخیص‌اند. در آپارتمان‌های ایران، به‌ویژه در زمستان، به گرمایش خشک، کم شدن نور و سختی آب شهر توجه بیشتری داشته باشید و هر بار یک عامل را اصلاح کنید.
عکس: pauk aka Albitsky R.V.، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 3.0
